«

»

Fazladan ödenen prim geri alınabilir- Cem Kılıç

Sosyal güvenlik sistemleri, kişileri gündelik veya çalışma hayatlarında karşılaşabilecekleri birtakım risklere karşı korumak amacıyla kurulmuşlardır. Bu riskler, hastalık veya iş kazası gibi kısa vadede ortaya çıkabilecek riskler olabileceği gibi, yaşlanma gibi uzun vadede de ortaya çıkabilmektedir. Riskler doğduğunda sosyal güvenlik sistemi devreye girer ve kişiye gerekli olan yardımları sağlar.

Esas sorun, bu yardımların giderlerinin nasıl karşılanacağıdır. Dolayısıyla, sosyal güvenlik kurumlarının birtakım gelirlere sahip olmaları gerekmektedir. Kimi ülkeler bu geliri vergilerden karşılarken, kimi ülkeler de kişilerden aldıkları primlerle giderleri karşılamaktadır. Bizim benimsediğimiz sistem de primli sistemdir.

Primli sistemde sigortalılar ücretlerine göre belirli oranlarda prim öderler ve ödenen primler sosyal güvenlik sisteminin gelirlerini oluşturur. Prim tutarları belirlenirken sigortalının ancak belli bir miktara kadar olan ücreti dikkate alınır. Üzerinden prim kesilen ücrete, prime esas kazanç denilmektedir. Prime esas kazanç Kanunda sınırlandırılmıştır. Bir kişi çok yüksek ücret alsa da prime esas kazanç miktarı Kanunda belirtilen üst sınırı aşamayacaktır.

Ödenecek prim tavanı aşamaz

Prime esas kazanç miktarı sınırlandırıldığı için ödenecek prim de sınırlandırılmıştır. Yaptığı tek bir işten yüksek ücret alan kişinin priminin tavana göre hesaplanması kolaydır. Gelirin tavanı aşan kısmı dikkate alınmadan tavan üzerinden hesaplama yapılması ve primin SGK’ya ödenmesi yeterlidir. Fakat bir kişi fazla ücret alması nedeniyle tavanı aşabileceği gibi birden fazla iş yapması nedeniyle de tavanı aşabilecektir. Sosyal güvenlik sistemimiz birden fazla işyerinde çalışmayı engellememiştir. Kişi bu durumda her bir işten ayrı ayrı sigortalı olarak bildirilecektir. Bildirim sonucunda her bir işyerinden ayrı ayrı SGK’ya prim ödenmesi söz konusu olacaktır.

Kişi adına ödenen primlerin toplamının prime esas kazanç üst sınırına göre belirlenen prim üst sınırını aşıp aşmadığı ödeme zamanlarında tespit edilememektedir. Çoğunlukla kişi adına yıllarca tavanı aşan ödemeler yapılmakta ve öylece kalmaktadır. Fakat sigortalıların aynı sigortalılık haline tabi olacak şekilde birçok işyerinde çalışmaları nedeniyle ödenen primler, kişinin tabi olduğu sigortalılık hali için belirlenen prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, kişinin fazla ödenen bu parayı geri isteme hakkı doğacaktır.

Tavanı aşan prim yaşlılık aylığını yükseltmez

Yaşlılık aylığı ve diğer tüm sigorta yardımları ücretin taban ve tavan değerleri arasındaki miktarlar dikkate alınarak hesaplanır. Tavanı aşan primler üzerinden yaşlılık aylığı bağlanmaz, dolayısıyla tavanı aşan tutarlar yaşlılık aylığında dikkate alınmamaktadır. Bunun temel nedeni kişilere yapılacak sosyal güvenlik yardımlarında nispeten daha eşit ve adil bir uygulamanın kurulmak istenmesidir. Sosyal güvenliğin amacı bireylerin yoksulluğa düşmeden yaşamlarını sürdürebilmesidir. Bu nedenle, sağlanan yardımlara bir tavan getirilmiştir.

Sadece sigortalı hissesi geri alınabilir

Birden çok işyerinde çalıştığı için yüksek prim ödeyen sigortalıların SGK’ya fazladan ödedikleri primleri geri alma hakları bulunmaktadır. SGK, aldığı uzun vadeli sigorta primlerinin, yaşlılık aylığı bağlayamadığı kısmını geri iade edecektir. Tavanı aşan kısmın tamamının sigortalı hissesi çalışana ödenebilmektedir. Fakat tavanı aşan kısmın işveren hissesi geri ödenmemektedir.

Geri alınacak tutar aylık ücrete göre değişir

Uzun vadeli sigorta kolları için sigortalı hissesi yüzde 9’dur. GSS primi oranı ise yüzde 5’tir. Toplamda yüzde 14’lük bir sigortalı tutarı vardır. İşsizlik sigortası prim oranı yüzde 1’dir. Bu oranlar üzerinden prim iadesi talep edilebilecektir. Prim iadesinde brüt ücret dikkate alınmaktadır.

İki ayrı işyerinde çalışıp 2017 yılı ocak ayında toplamda 20 bin TL brüt ücret alan bir sigortalının prime esas kazanç üst sınırı üzerinde olan 6.668,6 TL’lik kazancından; 933,60 TL uzun vadeli, 66,68 TL işsizlik sigortası primi olmak üzere toplam 1.000,28 TL prim iadesi alma hakkı doğacaktır. Bunun nedeni, fazladan ödenen bu tutarın aslında sigortalının kendi ücreti olmasıdır.

Talep zorunlu

Sigortalı kendisi adına fazladan ödenen miktarı talep etmelidir. Bu parayı SGK kendiliğinden geri ödemeyecektir. Kişi SGK İl Müdürlüğü’ne veya Sosyal Güvenlik Merkezi’ne bir dilekçeyle başvurarak fazladan ödenen bedeli geri istemelidir. SGK talep üzerine fazla yapılan ödeme olup olmadığını kontrol edecektir. İşverence böyle bir paranın yatırılıp yatırılmadığına bakılacaktır. Yatırılmadıysa talep reddedilecektir. Yatırıldığının tespiti halinde tutar talep tarihini takip eden ay içinde bir kerede ödenir. Geri verilen primler için ayrıca gecikme cezası ve gecikme zammı ile faiz ödenmez. Fazladan yatırılan tutar ne kadarsa o ödenecektir. Dolayısıyla, ne kadar erken başvurulursa o kadar iyi olur.

Kaynak: Milliyet

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://selulozis.org.tr/yazilar/fazladan-odenen-prim-geri-alinabilir-cem-kilic/